Restauratie en behoud historische panden in Amsterdam

In de binnenstad van Amsterdam bevinden zich zo'n 20.000 panden. Hiervan staan er ongeveer 7000 op de monumentenlijst, merendeel woonhuizen. Maar liefst zo'n 3000 hiervan wacht nog op restauratie. Er is dan ook veel geld en aandacht nodig om de beschermde panden te behouden en vervallen panden te restaureren.

Op dit moment zijn in Amsterdam vier instanties die zich bezighouden met behoud en herstel van historische panden in Amsterdam: `De Amsterdamse Maatschappij tot Stadsherstel', `Hendrick de Keyser', `Diogenes' en `Aristoteles'. Het ligt voor de hand dat deze instellingen een voorkeur hebben voor de panden op de monumentenlijst. Van het bezit van 'Hendrick de Keyser' behoort zelfs 98% tot de categorie 'beschermd'; van 'Stadsherstel' zo'n 80%.
Geen van de vier instanties bezitten veel panden van na 1850; van het bezit van Stadsherstel is zo'n 18% van na 1850, bij De Keyser is dat 0%. Ongeveer de helft van het bezit van deze instellingen ligt langs de grachten.

Aangezien, globaal gesproken, alle huizen van vóór 1850 beschermd zijn, en die van latere datum niet, kun je dus zeggen dat maar liefst 2/3 in de binnenstad van nà 1850 is. Echter langs de hoofdgrachten, maar ook langs enkele kleinere grachten (Leliegracht, Leidsegracht, Reguliersgracht), zijn de huizen bijna altijd van voor 1850; de 'nieuwbouw' bevindt zich in de straten en langs de overige grachten.


De vereniging Hendrick de Keyser

Deze vereniging is de oudste restaurerende instelling van Nederland. Ze is opgericht in 1918. Ze stelt zich als doel het behoud van architectonisch of historisch belangrijke oude gebouwen in Nederland, alsmede al hetgeen tot dit doel kan bijdragen. Panden, karakteristiek voor het stadsbeeld, worden opgekocht, gerenoveerd en vervolgens verhuurd.

Het bezit van deze vereniging beperkt zich niet tot Amsterdam. Van de ongeveer 270 panden staan er 'slechts' zo'n 70 in Amsterdam. De overige staan in steden (stadjes) als Dordrecht, Haarlem, Hoorn, Blokzijl of Monnickendam. Panden in bezit van de vereniging zijn te herkennen aan de aanwezigheid van een schildje op het pand met het (oude) logo, zoals hiernaast getoond. Een van de bekendste panden van de vereniging is het Bartolotti huis, Herengracht 170/172.

In 1994 besteedde de vereniging aan de uitvoering van haar kerntaak, t.w. restauratie en onderhoud, bijna 4,4 miljoen gulden. Deze kosten werden betaald uit huurinkomsten (5,46 miljoen in 1994), legaten en schenkingen (0,44 miljoen in '94), en subsidies.

Men kan lid worden van de vereniging. Minimum contributie is fl. 35 per jaar. Voor de leden wordt een maal per jaar een uitstap georganiseerd naar een van de panden in eigendom van de vereniging. Voor informatie: tel. 020-6249755.


De Amsterdamse Maatschappij tot Stadsherstel

`Stadsherstel', zoals ze meestal kortweg wordt genoemd, is de grootste van de vier wat betreft huizenbezit in Amsterdam. De maatschappij is opgericht in 1956. Het is een NV, met slechts banken, verzekeringsmaatschappijen, etc als aandeelhouders. Ze stelt zich tot doel het creëren van woonruimte in die panden die door stedelijke ontwikkelingen verloren dreigen te gaan en die karakteristiek zijn voor het stadsbeeld. Gemiddeld worden er per jaar zo'n 10 panden gekocht. Meestal zijn dat bouwvallen; vooral die panden die er bouwkundig slecht aan toe zijn en gestut worden, worden gekocht. Vaak zijn dat hoekpanden, omdat die een uitstraling naar twee straatwanden heeft. In de loop der jaren zijn min of meer afgeronde delen gerestaureerd, zoals de Herenstraat, de Reestraat en de directe omgeving van Grand Hotel Krasnapolsky (zie ook foto, tonend hoek Oudezijds Voorburgwal).

Eenmaal gerestaureerd, worden de panden door Stadsherstel in perfecte staat gehouden en verhuurd. In de afgelopen decennia heeft Stadsherstel zo'n 400 panden in oude luister hersteld. In de panden die ze nu in eigendom heeft zijn ongeveer 800 woningen en 100 bedrijfseenheden ondergebracht.

Wie geinteresseerd is in het doen en laten van deze maatschappij kan lid worden van de vereniging 'Vrienden van Stadsherstel'. Deze vereniging is opgericht bij het 25 jarig jubileum in 1981, en is bestemd voor allen die het werk van Stadsherstel willen ondersteunen. Van de contributies en donaties stellen zij Stadsherstel in staat onderdelen te restaureren die buiten de normale restauratiebegroting vallen, zoals gevelstenen, sierhekjes en lantaarns. Drie maal per jaar ontvangen de vrienden een nieuwsbrief. Daarnaast zijn er excursies naar restauratieprojecten. Voor informatie bel: 020-6228993.


Diogenes

Diogenes is in 1960 opgericht door de vereniging Arti et Amicitiae. De stichting is genoemd naar de Griekse filosoof die in een ton woonde. De stichting had namelijk één ton (fl 100.000) nodig voor de restauratie van zijn eerste panden.
De doelstelling van de stichting is het creëren van woon- en werkruimte voor kunstenaars, bij voorkeur in panden die waardevol zijn voor het stadsbeeld.

Aristoteles

Aristoteles is uit Diogenes ontstaan in 1970. Ze wil particulier bezit van panden aantrekkelijk maken door middel van splitsing van juridisch en economisch eigendom.


Referenties