Hoe goed ken je de binnenstad van Amsterdam? Hier je kans om dat te uit te vinden. Er worden een aantal foto's getoond. Al deze foto's zijn gemaakt in het gedeelte van de stad zichtbaar op dit kaartje. Beantwoord de vragen bij de foto's, en check aan het eind hoeveel je er goed hebt.

Alle foto's in deze html file zijn tamelijk klein (150 bij 200 pixs). Overal is echter een veld aanwezig dat bij aanklikken een iets groter beeld oplevert (plaatje in JPEG formaat van zo'n 400 bij 600 pixs). Klikken op de foto zèlf levert een nog iets groter beeld op (JPEG file in de orde van 600 bij 800).


Secties

  1. De grachten - 4 vragen
  2. De bruggen - 4 vragen
  3. De gevels - 4 vragen
  4. De trapgevels - 3 vragen
  5. De bekende panden - 4 vragen
  6. De smalle panden - 3 vragen
  7. De scheve huizen - 4 vragen
  8. De winkels - 4 vragen
  9. De cafés - 4 vragen
  10. De halve maan - 4 vragen
  11. De woonboten - 4 vragen
  12. En ten slotte de laatste 3 vragen
  13. Klaar - controleer je antwoorden


1. DE GRACHTEN - 4 VRAGEN

In 1975 vierde Amsterdam zijn 700-jarig bestaan. Inderdaad, reeds in de dertiende eeuw is er sprake van handel aan de monding van de Amstel. Zo ongeveer waar nu de Nieuwendijk is.

De geschiedenis van Amsterdam kenmerkt zich door uitbreidingen. Deze uitbreidingen zijn, vooral in de eerste eeuwen, gepaard gegaan met het graven van grachten, waarbij de uitgegraven grond gebruikt werd om het land op te hogen. De eerste grachten waren met name ter verdediging, maar al gauw dienden ze vooral voor het transport van goederen.

Het grachtenwater was aanvankelijk helder, en zelfs goed genoeg om bier mee te brouwen! Maar het bleek alras gemakkelijk om de grachten te gebruiken voor het lozen van al het afval, inclusief uitwerpselen. Zomers was het in vroegere tijden dan ook vaak niet uit te houden in de stad vanwege de stank. De welgestelden trokken dan naar hun huis buiten de stad aan de Amstel. Pas aan het eind van de 17e eeuw kwam daar enige verbetering in, na de aanleg van sluizen waarmee men het grachtenwater kon spuien.
De kwaliteit van het grachtenwater is nog altijd niet goed genoeg om in te zwemmen, laat staan te drinken, maar vissen houden het er zo te zien nog wel in uit (10 voorntjes op een ochtend).

Amsterdam heeft nu tientallen kilometers aan grachten. Sinds 1856 zijn er zo'n 20 grachten gedempt. Dit gebeurde hoofdzakelijk ter bevordering van het verkeer ter land. Vooral rond de eeuwwisseling is er helaas door een al te voortvarend gemeentebestuur een behoorlijk aantal grachten gedempt. Vaak zonder dat dat echt noodzakelijk was.
Met name de 'gegoede' burgerij mopperde steeds luider tegen het onnodig dempen. Toen in 1901 weer een gracht, de Reguliersgracht, dichtgegooid dreigde te worden, begon een van de bewoners van die gracht een succesvolle protest aktie. Na een aantal openbare discussies werd besloten om de gracht niet te dempen, ja zelfs om helemaal geen grachten meer te dempen. Het is achteraf onvoorstelbaar, als je de Reguliersgracht ziet, dat er lieden waren die vonden dat die gracht wel gedempt kon worden...
Af en toe wordt er geopperd om gedempte grachten weer open te graven. Misschien gebeurt dat ooit nog eens, als het verkeer in de binnenstad werkelijk aan banden is gelegd.
Hier een z/w foto van de Rozengracht tijdens de demping.

De eerste vragen:


De grachten - Vraag 1.1

Drie bruggen zien we hier achter elkaar, over een statige, brede gracht. Bij de aanleg van de grachtengordel heeft men nog even overwogen om waar nu deze gracht ligt, een brede boulevard aan te leggen! Echter, de eisen van handel en verkeer wonnen het toendertijd.
Opvallend is de afwezigheid van woonboten in dit gedeelte van deze gracht. Zal wel te maken hebben met het nivo van de bewoners en de kantoren langs dit stuk gracht. Het gebouw in de verte, met dat typische, groenige dak en vaag het EHLB logo, is gebouwd in 1904. Jugendstil.
Klik hier, of op de foto voor een groter beeld.

Welke gracht is dit?
Amstel richting Utrechtsestraat
Keizersgracht, vanaf Leidsegracht richting Rozengracht
Lijnbaansgracht, bij de Leliegracht richting Brouwersgracht
Singel, bij de Blauwburgwal
Geen idee!

(Tot nu toe heeft 39% van de deelnemers deze vraag goed beantwoord.)


De grachten - Vraag 1.2

Als je ooit een tocht door Amsterdam in een rondvaartboot hebt gemaakt zul je dit beeld onder een aantal Amsterdamse bruggen door wel herkennen. Op deze foto is het niet goed waar te nemen, maar als je wat lager zit (bijv. in die rondvaartboot) kun je 7 bruggen tegelijk zien. Een mooi beeld. Iedere rondvaarttocht komt hier dan ook langs, en ligt vervolgens even stil om alle toeristen een foto te laten maken. Hetgeen soms op drukke dagen tot chaotische en komische tafarelen leidt. Op de plek vanwaar deze foto is genomen staat menigeen dat altijd met genoegen te aanschouwen.
De voorste brug is uit 1722 en laatstelijk verbouwd in 1930. De vraag is: welke gracht is dit?
Klik hier voor een groter beeld.

Brouwersgracht
Leidsegracht
Leliegracht
Reguliersgracht
Geen idee
Hierboven een foto van dezelfde gracht, maar nu van de andere kant, en in een ander jaargetijde. (Klik op de foto's voor een groter beeld.)

(Tot nu toe heeft 66% van de deelnemers deze vraag goed beantwoord.)


De grachten - Vraag 1.3

Een stuk smaller, en een stuk minder chique dan de gracht in de eerste vraag. Maar niet minder typisch Amsterdams. Hier wordt nog eens duidelijk getoond waarvoor die grachten bedoeld zijn: vervoer!
Gelukkig is deze smalle, wat achteraf gelegen gracht net niet ten offer gevallen aan de destructieve plannen ten tijde van de aanleg van dat metro-lijntje. Opvallend zijn de, voor Amsterdamse begrippen, extreem hoge wallekanten.
Welke gracht zien we op deze foto? Klik hier, of op de foto voor een groter beeld.
De Nieuwe Brouwersgracht
De Oude Schans
De Kromboomsloot, niet ver van het Waterlooplein
De Korte Leliegracht, bij het Leidseplein
Geen idee!

(Tot nu toe heeft 69% van de deelnemers deze vraag goed beantwoord.)


De grachten - Vraag 1.4

Altijd aardige foto's zijn te maken op de plaatsen waar twee grachten elkaar kruisen, met meerdere bruggen op één foto. Zoals bijvoorbeeld de kruising Keizersgracht en Reguliersgracht. In iedere VVV-folder over Amsterdam is wel zo'n foto aanwezig. Meest gefotografeerde is volgens mij de kruising Leidsegracht en Prinsengracht, met op de hoek bruin café 'Pieper'.

De grachtenkruising op de foto is iets ouder dan laatstgenoemde kruising. Het 17e eeuwse witte huisje op de hoek, dat voorover lijkt te vallen, kreeg in de 19e eeuw een z.g. ojiefgeveltje. Een geveltype dat in Amsterdam nauwelijks voorkomt.
Vraag is: welke twee grachten zien we hier kruizen?

kruising Herengracht en Reguliersgracht
kruising Keizersgracht en Leliegracht
kruising Prinsengracht en Reguliersgracht
kruising Singel en Blauwburgwal
Geen idee

Klik hier of op de foto voor een groter beeld.

Hint: Als je je omdraait op de plek waar de foto is genomen, kijk je tegen dit gebouw aan, dat we al kennen uit vraag 1.1.

(Tot nu toe heeft 42% van de deelnemers deze vraag goed beantwoord.)


2. DE BRUGGEN - 4 VRAGEN

Iedere brug in Amsterdam is ontworpen door een architect, en aangepast aan zijn omgeving. Mede hierdoor is bijna iedere brug in de binnenstad verschillend van alle andere. Iedere brug heeft zijn eigen historie. En veel van de bruggen in de binnenstad hebben een naam die vaak terugwijst naar die historie.
Iedereen kent de Magere brug, maar er is ook een Melkmeisjesbrug (over de Brouwersgracht, vlakbij waar ooit de melkmarkt was, en een uitspanning met een uithangbord met een melkmeisje), een Hennetjesbrug (aan de Jacob van Lennepkade), een Hilletjesbrug, een Varkenssluis (bij de Oudezijds Voorburgwal) en een brug genaamd Kikkerbilsluis. De uitgang 'sluis' duidt er overigens op dat de oorspronkelijke brug van steen was, hetgeen niet zo vanzelfsprekend is als je nu zou denken.
De oorsprong van menige brugnaam is niet meer te achterhalen. Dit in tegenstelling tot de naam van de enige decennia terug gebouwde brug over de Amstel, aan het eind van de Rijnstraat. De naam van die brug, de Utrechtsebrug, werd bepaald via een wedstrijd onder de Amsterdammers. Er werden 3550 suggesties ontvangen.

Amsterdam telt momenteel zo'n 1400 bruggen. Hiervan liggen er zo'n 500 in de binnenstad. Al die bruggen zijn uiteraard keurig geregistreerd en genummerd. Brug 1 is de brug over de Singel, bekend als het Muntplein. Inderdaad, het Muntplein is eigenlijk geen plein, maar een brug die Muntsluis heet. Verwarrend. Brug 100 is de brug over de Looiersgracht bij de Lijnbaansgracht, en is op dit moment (november '95) niet te gebruiken. Brug nummer 1000 is in 1974 gebouwd; een saaie brug over de Postjeskade bij het Rembrandtpark.
Zo'n 100 van die al die bruggen liggen overigens in het Amsterdamse Bos.

Hier zijn de 4 vragen:


De bruggen - Vraag 2.1

Dit is een van de 3 ijzeren voetgangersbruggen in het centrum van Amsterdam. Deze brug is voor een tabaksmakelaar, de heer Olie, gebouwd. Door deze brug kon hij de dagelijkse gang van zijn kantoor naar het gebouw Frascati, waar de tabaksveilingen gehouden werden met een paar minuten bekorten.
Overigens heeft hij hem wel zelf keurig betaald. En daarnaast betaalde hij jaarlijks ook nog f 32,- wegens gebruik van gemeentegrond. Tot 1907.
Waarom het bruggetje, met brugnummer 105, het Tabaksbruggetje of Makelaarsbruggetje wordt genoemd is dus wel duidelijk.
Klik hier of op de foto voor een groter beeld. Waar ligt deze brug?
Over de Blauwburgwal, bij het nieuwe stadhuis
Over de Brouwersgracht, bij de Herengracht
Over de Oudezijds Achterburgwal, nabij Rusland
Over de Oudezijds Voorburgwal, bij het voormalig stadhuis
Geen idee!

(Tot nu toe heeft 64% van de deelnemers deze vraag goed beantwoord.)


De bruggen - Vraag 2.2

Je fiets ergens in Amsterdam achterlaten is altijd een riskante zaak. Goed mogelijk dat hij er niet meer staat als je terugkomt. Ergens aan vastmaken vergroot enigszins de kans dat hij er nog is. En dan bij voorkeur niet aan die slappe metalen fietsrekken die de gemeente hier en daar heeft neergezet. Nee, een veel betere plaats om je fiets aan vast te maken is zo'n stevige Amsterdamse brugleuning. En dat gebeurt dan ook volop.
De vraag is: waar bevindt zich deze brug vol fietsen?

Uiteraard is er op het net een FAQ over fietsbeveiliging. Klik > hier.

Klik hier of op de foto voor een groter beeld.

Egelantiersgracht
Kromboomsloot
Nieuwezijds Achterburgwal
Raamgracht
Geen idee!

Ik weet het; dit is een van de moeilijkst te herkennen foto's van de quiz. Daarom nog maar een foto. Of die echter veel verduidelijkt...
Deze winterse foto is in ieder geval vanaf die brug genomen. Misschien zijn de hoge wallekanten een aanwijzing. Rechts de Armeense kerk, gebouwd door en voor zo'n honderd Armeniers die hier begin 18e eeuw woonden.

Overigens, ook je brommer, hoe oud ook, moet je altijd goed vastzetten. Zie maar.

(Tot nu toe heeft 26% van de deelnemers deze vraag goed beantwoord.)


De bruggen - Vraag 2.3

Menige koopman in Amsterdam heeft zijn nering in een stalletje op of naast een brug. Altijd een goeie plek aangezien daar immers veel volk loopt. Dat geldt zeker voor de haringstal op de foto. Maar ook menige bloemenstal staat op de hoek van een brug.
Overigens is de beste plaats om je bloemenstal te hebben uiteraard nog altijd de z.g. 'bloemenmarkt'. In juli werd in een advertentie een 'bloemen- en plantenstaanplaats' aangeboden van 209 vierkante meter voor maar liefst fl. 595.000 (k.k.) En daar komt nog bij de erfpacht! Vandaar waarschijnlijk dat de bloemen daar altijd wat duurder zijn...

De vraag is: waar staat deze haringkar?
Klik hier of op de foto voor een groter beeld.

Brug over de Herengracht bij de Utrechtsestraat
Brug over de Keizersgracht bij de Reestraat
Brug over de Oudezijds Achterburgwal, bij de Nieuwe Hoogstraat
Brug over de Singel bij de Leidestraat
Geen idee!

(Tot nu toe heeft 76% van de deelnemers deze vraag goed beantwoord.)


De bruggen - Vraag 2.4

Op deze foto is nauwelijks een brug te zien, maar wel veel terrasstoeltjes; lijkt eerder een vraag uit de sectie over Amsterdamse cafés. Toch zien we hier een brugdek. Het lijkt overigens wel of het het aantal stoelen op deze brug ieder jaar groter wordt. Kan best zijn, in ieder geval is er nog ruimte genoeg; van deze brug wordt beweerd dat het de op een na breedste brug in Amsterdam is.

Ooit heeft op een van de hoeken van de brug een (behoorlijk grote) toren gestaan! Die toren vormde vroeger een sta-in-de-weg voor het doorgaande verkeer rond en over deze brug. Bij de poort onder die toren gebeurden dan ook regelmatig ongelukken.
Rond 1600 was het verkeer in de binnenstad (we praten dan over karren, sleden en kruiwagens) een groot probleem. Men probeerde dit op te lossen door in sommige straten eenrichtingverkeer in te voeren. Andere verordeningen ter bevordering van de doorstroom waren: het houden van varkens op straat was verboden, en huisdeuren moesten naar binnen toe opengaan. En dit alles terwijl er al een verordening was dat men, komende van buiten de stad, wagens en rijtuigen buiten de poorten moest parkeren.

In de vorige eeuw, om precies te zijn in 1829, toen het verkeersprobleem al niet meer speelde, is de toren afgebroken, zonder dat duidelijk is waarom. De aanwezigheid van de toren en die vermeende verkeerschaos kun je je nu niet meer zo voorstellen.

Onder in de brug bevinden zich een aantal ruimtes, die nog een tijdje gebruikt zijn als gevangeniscellen.

Waar bevindt zich deze brug?
Klik hier, of op de foto voor een groter beeld.

De Blauwbrug over de Amstel
De Hoogesluis bij de Kloveniersburgwal
De Nieuwebrug over de Herengracht
De Torensluis over de Singel
Geen idee!

(Tot nu toe heeft 65% van de deelnemers deze vraag goed beantwoord.)


3. DE GEVELS - 4 VRAGEN

Amsterdam is niet een stad die beroemd is om grote gebouwen, fraaie kerken of imposante paleizen. In de "groene Michelin" gids heeft Amsterdam dan ook geen enkel gebouw met drie sterren!! Naast een paar kunstschatten in musea is, volgens de Michelin, alleen de binnenstad als geheel een drie-sterren attractie.
Wat de binnenstad van Amsterdam (700 hectare) zo kenmerkt zijn al die fraaie woonhuizen waarmee het volgebouwd is. Elk met zijn eigen dak, eigen gevel en eigen deur.
Momenteel staan er zo'n 7000 van die gebouwen op de monumentenlijst.

De gevels - Vraag 3.1

Een fraai kwartet huizen met zandstenen halsgevels: vader, moeder en twee kinderen. In een van de gevels bevindt zich een gevelsteen met een stuk hout. Dit omdat de opdrachtgever Jacob Kromhout heette. Tegenwoordig bevindt zich in een van de panden een museum.

Waar staan de gevels op de foto?
Klik hier, of op de foto voor een groter beeld.

Amsterdams Historisch museum op de Nieuwezijds Voorburgwal
Bijbels museum op de Herengracht
Joods Historisch museum op de Keizersgracht
Prentenkabinet op de Keizersgracht
Geen idee

Deze halsgevels zijn in 1666 gebouwd door Philips Vingboons, die trouwens ook de 'bedenker' van dit bekende geveltype is. De eerste halsgevel bouwde hij in 1638, en staat op de Herengracht 168.

Die Philips Vingboons heeft veel bijgedragen aan al het schoons langs de Amsterdamse grachten. Enige jaren terug is er terecht een tentoonstelling aan hem gewijd in het paleis op de Dam. Toch is de man minder bekend dan hij verdient. Er was tot voor kort nota bene niet eens een gracht, straat, pleintje of gebouw naar hem vernoemd. Foei! In de jaren 60 heeft men gemeend deze ommissie goed te kunnen maken, door een straatje in een buitenwijk (Geuzenveld) naar hem te vernoemen: een korte straat, met 60 huisnummers, lopend van niets naar niets.
Wat moet je in deze stad wel niet doen (of zijn) om een wat grotere straat of plein naar je vernoemd te krijgen? Overigens is een nieuw plein in de Pijp, op het terrein van een voormalige brouwerij, onlangs vernoemd naar een onbekende schilderes: het Marie Heineken (sp?) plein. Wat zit daar achter?

(Tot nu toe heeft 56% van de deelnemers deze vraag goed beantwoord.)


De gevels - Vraag 3.2

Dit rijtje van 13 gevels is verstopt in een hoekje van de stad waar je niet zo gauw langs fiets als je op weg ergens naar toe bent. Elk der 13 identieke gevels draagt een naam: `January', `February', `Maart', enzovoort. Inderdaad, wat staat er op de 13e gevel? Mijn vraag is echter niet wat er op de 13e gevel staat, maar: op welke gracht bevindt zich dit rijtje gevels?
Klik hier, of op de foto voor een groter beeld.

Achtergracht, niet ver van Carré
Gelderse kade, vlakbij het Centraal Station
Nieuwe Herengracht, vlakbij Artis
Zwanenburgwal, bij het nieuwe stadhuis
Geen idee

(Tot nu toe heeft 27% van de deelnemers deze vraag goed beantwoord.)


De gevels - Vraag 3.3

Op de foto een rij van zeven identieke halsgevels. Alleen de middelste gevel wijkt iets af doordat het wat extra versierd is en een grotere stoep heeft. Deze zeven halsgevels zijn gebouwd rond 1715, en dragen de namen van de 7 Provinciën van de Republiek. Aan de gevels is in de afgelopen bijna 300 jaar niets veranderd.
Degeen die deze huizen liet bouwen, Benjamin Dutry, deed dit enkel als belegging. Dit op zich is niet zo bijzonder, maar wel dat hij er in slaagde om een zo groot stuk land aan deze gracht te bemachten dat hij er maar liefst zeven huizen naast elkaar op kon bouwen.

In een van de panden links van deze rij huizen zit een winkeltje met 2e hands grammofoonplaten, waaronder veel jazz LPs uit de jaren 50.
Waar bevindt zich deze gevelwand?
Klik hier, of op de foto voor een groter beeld.

Amstel, tegenover Carre
Herengracht, tegenover de burgemeesterswoning
Prinsengracht, tegenover het palies van justitie
Raamgracht, tegenover de ronde Lutherse kerk
Geen idee

(Tot nu toe heeft 50% van de deelnemers deze vraag goed beantwoord.)


De gevels - Vraag 3.4

Ten westen van het Centraal Station vinden we de z.g. Westelijke Eilanden. Aangelegd in 1614/1615, en aanvankelijk slechts bedoeld voor scheepswerven en teerkokerijen.


Het Bickerseiland is genoemd naar dr Jan Bicker, scheepsbouwer, koopman, schepen en burgemeester. Hij kocht het hele eiland in 1631 en liet er een huis bouwen met een hoge toren om zijn schepen in de gaten te kunnen houden (de toren van het huis diende vroeger als orientatiepunt voor de schippers), een werf en woon- en pakhuizen.
Verder is er het Realeneiland, genoemd naar de schepen Reynier Reaal, die menig huis bezat op dit eiland. De gemeente heeft in het begin van de 17e eeuw heel wat moeite moeten doen om dit eiland vol te krijgen met bedrijven. Grond werd aangeboden tegen afbraakprijzen. Aanvankelijk richtte men zich op haringpakkers, die geen interesse hadden. Later op timmerwerven en scheepsbouwers. Om de een of andere reden was dit eiland niet zo in trek.
Het derde eiland is het Prinseneiland, genoemd naar een huis met een gevel met afbeeldingen van Prins Willem van Oranje en van Prins Maurits. Dat huis is helaas verdwenen, maar gelukkig zijn veel pakhuizen nog bewaard gebleven. Op dit eiland had Breitner zijn atelier.
De houten bruggen die de drie eilanden verbinden zijn nog altijd intact, en alleen al een bezoek waard.

Op een van deze eilanden vinden we een van de mooiste gevelwanden van Amsterdam. Verstopt in een uithoek waar je als Amsterdammer, en zeker als toerist, niet gauw komt als je er niet toevallig in de buurt moet zijn (of er naar toe gestuurd wordt door je reisgids). Nog niet zo lang geleden waren deze huizen zeer vervallen. In 1943 zijn ze als geheel op de monumentenlijst geplaats om kaalslag te voorkomen. Pas in de jaren '60 zijn ze gerestaureerd; en nu zeer in trek. Op nummer 10 is de fotograaf Jacob Olie geboren, en heeft er gewoond.
Hoe heet de gracht waar deze huizen liggen.
Klik hier, of op de foto voor een groter beeld.

Zoutkeetsgracht
Nieuwe Teertuinen op het Prinseneiland
Realengracht
Zandhoek op het Realeneiland
Geen idee

(Tot nu toe heeft 18% van de deelnemers deze vraag goed beantwoord.)


4. DE TRAPGEVELS - 3 VRAGEN

Tussen 1600 en 1665 werden nieuwe panden bijna altijd voorzien van een trapgevel, meestal met een houten onderpui. Amsterdam stond dus aan het eind van 17e eeuw vol met dit mooie geveltype. Naast overigens de vele oude houten puntgevels die er al waren van voor 1600.
Helaas zijn er van de trapgevels nog slechts zo'n honderd bewaard gebleven. Hieronder zien we er vier.

De trapgevels - Vraag 4.1

Ik vermoed dat dit een van de meest gefotografeerde huizen in Amsterdam is. Een winkel-woonhuis uit 1641 met houten onderpui, puibalk en trapgevel aan voor- èn zijgevel. De ramen hebben een verschillende breedte, hetgeen weinig voorkomt bij trapgevels.
Het pand is ooit gebouwd voor een kistenmaker. Blijkbaar toendertijd een goed betalend beroep.
In 1955 is het pand gerestaureerd door de huidige eigenaar, de stichting 'Hendrick de Keyser', een van de 4 instanties in Amsterdam die zich inzetten voor het behoud van monumentale panden.
Hier een schimmige z/w foto van vóór de renovatie, toen het pand nog een tuitgevel had.
Overigens had het smalle huisje links (uit 1656) vroeger ook een trapgevel, maar die is rond 1755 'gemoderniseerd' tot klokgevel. Zo te zien wordt het opnieuw gerestaureerd.
Waar bevindt zich dit hoekpand?

hoek Herengracht - Leliegracht
hoek Keizersgracht - Amstel
hoek Oudeschans - PrinsHendrikkade
hoek Prinsengracht - Brouwersgracht
Geen idee
Klik hier, of op de foto voor een groter beeld.

(Tot nu toe heeft 58% van de deelnemers deze vraag goed beantwoord.)


De trapgevels - Vraag 4.2

Dit dubbele huis, rechts op de foto, is een van de breedste en oudste trapgevels van Amsterdam. Deze combinatie van woon- en pakhuis is gebouwd in 1603. Tussen de twee onderste luiken zit een gevelsteen met daarop een kruiwagen. Dit omdat een der eerste bewoners Cruywagen heette. In de vorige eeuw is de houten onderpui veranderd en zijn de ramen vergroot. In de jaren vijftig is die houten onderpui weer hersteld, terug in zijn oorspronkelijke vorm.
Dit pand is tevens een aardig voorbeeld van het 'op vlucht bouwen' (zie elders). Waar bevindt zich dit pand?

Nieuwezijds Achterburgwal nr. 2
Oudezijds Voorburgwal nr. 2
Rokin nr. 2
Singel nr. 2
Geen idee
Klik hier, of op de foto voor een groter beeld.
Klik hier voor een foto van dit pand genomen 'en face'.

(Tot nu toe heeft 41% van de deelnemers deze vraag goed beantwoord.)


De trapgevels - Vraag 4.3

Nog een fraaie renaissance trapgevel. Gebouwd in het begin van de 17e eeuw, en gerestaureerd in 1942. Volgens de gevelsteen heet dit pand de "d'Leuwenburgh".
In dit gebouw zetelt de 'goodwill' afdeling van het Leger des Heils. Het bordje naast de deur zegt dat je je voor hulpvragen, maatschappelijk werk en opvang moet melden aan de deur in het steegje links om de hoek; voor bezoekers en sollicitanten geldt: ''hier bellen a.u.b.''.
Waar bevindt zich dit pand?
Oudezijds Achterburgwal (hoek Damstraat)
Oudezijds Voorburgwal (hoek Armsteeg)
Raamgracht (hoek Raamstraat)
Staalkade (hoek Staalstraat)
Geen idee
Klik hier, of op de foto voor een groter beeld.

(Tot nu toe heeft 52% van de deelnemers deze vraag goed beantwoord.)


5. DE BEKENDE PANDEN - 4 VRAGEN

Amsterdam heeft tientallen bekende, dan wel merkwaardige grachtepanden. En zodra iets merkwaardig is, om wat voor reden dan ook, krijgt het in Amsterdam een bijnaam. Zo gaat dat.
Zo is er het "huis aan de 3 grachten", het "huis met de bloedvlekken", en het "huis met de gouden ketting". Hieronder nog een paar bekende panden.

De bekende panden - Vraag 5.1

Waarschijnlijk het meest bekende pand in de grachtengordel wat betreft naam is dit huis met enige in de gevel ingemetselde hoofden. De legende zegt dat de dienstmeid van de eigenaar ooit zes inbrekers betrapte, die via de wijnkelder het huis probeerden binnen te komen. Daar wachtte die meid ze op en sloeg vervolgens met een bijl van alle zes het hoofd af.
Het hoofd van de dame zelf, dat hoog in de gevel ingemetseld was, schijnt verdwenen te zijn...
Waar bevindt zich dit pand?
Klik hier, of op de foto voor een groter beeld.

Herengracht, niet ver van de burgemeesterswoning
Keizersgracht, niet ver van de Leliegracht
Prinsengracht, vlakbij de Westertoren
Singel, enkele huizen voor het Gewestelijk Arbeidsbureau
Geen idee!

In 1865 is het pand gekocht door de gemeente voor fl 43.000,00 om er een Handelsschool in te richten. De ruimte bleek spoedig te klein, en die school verhuisde naar het Raamplein. In dit gebouw zat daarna nog enige tijd een andere school. In 1903 is serieus overwogen om het gebouw te slopen voor de bouw van een nieuw schoolgebouw.

(Tot nu toe heeft 50% van de deelnemers deze vraag goed beantwoord.)


De bekende panden - Vraag 5.2

Toen de pakhuizen in de binnenstad hun oorspronkelijke functie verloren, bedacht men bijtijds dat ze, met de nodige aanpassingen, als woonhuis of als kantoor gebruikt konden worden. Zo ook bij dit bekende pand. Achter deze ene gevel, met in de top het wapen van Amsterdam, inclusief keizerskroon, bevonden zich ooit drie pakhuizen. Nu zijn ze alle tot woonruimte verbouwd. Het is niet het enige 'woonpakhuis' op deze gracht; de gracht staat er vol mee. Vaak zijn de oorspronkelijke (na jou, oorspronkelijk...) luiken nog aanwezig. Vroeger altijd dicht; nu altijd open. Door al die open luiken krijgt de gracht een apart aanzien.
Op welke gracht bevindt zich dit pand?

Brouwersgracht
Groenburgwal
Oude Schans
Zwanenburgwal
Geen idee!
Klik hier, of op de foto voor een groter beeld.

(Tot nu toe heeft 60% van de deelnemers deze vraag goed beantwoord.)


De bekende panden - Vraag 5.3

Amsterdam heeft veel attracties van het soort: het smalste huis, het kleinste winkeltje en het smalste steegje. Verder is er een huis aan de 3 stegen, het huis met de drie nummeringen (Keizersgracht 672), het huis zonder deur (Spuistraat 75), en het huis met acht deuren (hoek Gelderse kade - Rechtboomsloot).
Ook dit huis hoort in dit rijtje thuis. Immers, terwijl menig huis in Amsterdam op de hoek van 2 grachten ligt, is op deze foto het enige huis te zien dat aan 3(!) grachten ligt. Inderdaad, het "huis aan de 3 grachten".
Waar bevindt zich dit pand, dat in zijn oudste vorm gebouwd is in 1407.

Oudeschans, Snoekjesgracht en Kromboomsloot
Oudezijds Voorburgwal, Oudezijds Achterburgwal en Grimburgwal
Oudezijdskolk, Oudezijds Achterburgwal en Oudezijds Voorburgwal
Staalkade, Zwanenburgwal en Groenburgwal
Geen idee!
Klik hier, of op de foto voor een groter beeld.

(Tot nu toe heeft 36% van de deelnemers deze vraag goed beantwoord.)


De bekende panden - Vraag 5.4

In dit mij zeer bekende pand op een gracht in de Jordaan heb ik zelf een groot deel van mijn jeugd gewoond. Toch staat het huis niet op de monumentenlijst...
Vraag is: op welke gracht ligt dit pand?

Leliegracht
Rozengracht
Elandsgracht
Lauriergracht
Geen idee!
Omdat deze informatie noch de afbeelding je echt zullen helpen, hier nog wat meer informatie: op deze gracht heeft ook ooit Multatuli's Batavus Droogstoppel, makelaar in koffie gewoond. En verder heeft Breitner er gewoond. Op nummer 8. Een van zijn bekende schilderijen toont een gevelwand op deze gracht, geschilderd vanuit zijn woning. Ook hebben er op deze gracht verscheidene suikerraffinaarderijen gestaan. Maar die waren er gelukkig niet meer toen ik er woonde.
Klik hier of op de foto voor een groter beeld.

(Tot nu toe heeft 43% van de deelnemers deze vraag goed beantwoord.)


6. DE SMALLE PANDEN - 3 VRAGEN

Aan de Amsterdamse grachten zul je veel smalle huizen aantreffen. Omdat de grond aan de grachten duur was, beperkte menigeen zich tot het (laten) bouwen van een smal huis. Het hebben van een huis aan de grachten was immers belangrijker (en is dat in feite nog steeds), dan de breedte van het huis. Vaak wordt beweerd dat men smalle huizen liet bouwen omdat sommige belastingen, zoals het 'straatgeld', het 'lantaarngeld' en het 'waterkeringsgeld' berekend werden naar de breedte van de huizen. Op zich klopt deze bewering wel; echter, de invoering van deze belastingen geschiedde pas nadat de hoofdgrachten al volgebouwd waren.

Veel van die smalle huizen lopen ter compensatie diep naar achteren door. Dat geldt overigens niet voor het pand links op de foto, nabij de hoek Prinsengracht, Reguliersgracht. Niet alleen de gevelbreedte is slechts 3 meter, ook de diepte is slechts 3 meter.

Hieronder nog een paar huizen die wel erg smal zijn.


De smalle panden - Vraag 6.1

Iedereen die wel eens een rondvaarttocht heeft gemaakt door de grachten kent dit geveltje. Het wordt altijd gepresenteerd als het smalste pand van Amsterdam; niet breder dan een deur. In feite is het geen echt pand; het gaat hier om de achteringang van het pand aan de erachter gelegen steeg. Maar dat vertelt de gids er nooit bij...
Aan welke gracht ligt het?

Damrak, bij de beurs van Berlage
Keizersgracht, t.o. het Amstelveld
Oude Turfmarkt, naast het Allard Piersonmuseum
Singel, 50 meter voorbij de ronde Lutherse kerk
Geen idee!
Klik hier of op de foto voor een groter beeld.

(Tot nu toe heeft 52% van de deelnemers deze vraag goed beantwoord.)


De smalle panden - Vraag 6.2

Van dit fraai gekleurde pand wordt gezegd dat het het smalste winkelpand is aan de grachten; 1.85 meter breed. Toen ik de foto nam was er overigens weinig 'winkel' meer te bekennen.
Door een spiltrap aan te brengen in plaats van een trappenhuis is `voldoende' woonruimte overgebleven, zegt men. Het loopt overigens van achter breder uit en heeft daar een gevel van 5 meter. Ooit had het pand via een steegje verbinding met de erachter gelegen gracht.
Geef aan waar dit pand ligt.

Amstel, bij het Amstelveld
Amstel, bij het Waterlooplein
Brouwersgracht, bij het Thorbeckeplein
Singel, bij de Torensluis
Geen idee!
Klik hier of op de foto voor een groter beeld.

Hint: Op deze foto, waarop het pand ook te zien is, wordt iets meer van de omgeving getoond; een brug, met links een standbeeld van een bekende schrijver.

(Tot nu toe heeft 53% van de deelnemers deze vraag goed beantwoord.)


De smalle panden - Vraag 6.3

Nog een bekend smal huis. Dit witte huisje, met zijn gebeeldhouwde smalle zandgevel, werd, zo vertelt de legende, gebouwd voor een koetsier, die als wens had een huis niet breder dan de voordeur van zijn meester. Het wordt wel het 'Klein Trippenhuis' genoemd naar het huis dat een der heren Trip het heeft laten bouwen van de Bentheimer steen, die overgebleven was bij de bouw van zijn eigen huis, aan de overkant van de gracht. (Hoewel andere bronnen dit weer ontkennen.)
Ook dit huis is minder klein dan het lijkt, want het loopt door achter het huis ernaast.
Waar staat dit huis?

Achtergracht, vlak bij Carré
Kloveniersburgwal, niet ver van de Waag
Rozengracht, niet ver van de Westertoren
Singel, niet ver van de Munttoren
Geen idee!
Klik hier of op de foto voor een groter beeld.

(Tot nu toe heeft 60% van de deelnemers deze vraag goed beantwoord.)


7. DE SCHEVE HUIZEN - 4 VRAGEN

"Amsterdam is gebouwd op palen." Dat moet ook wel want anders zouden alle gebouwen wegzakken in de drassige bodem. Immers de grond bestaat uit een metersdikke slappe laag van met name veen en klei. Pas op een diepte van zo'n 11 meter bevindt zich een stevige zandlaag. Al vanaf de vijftiende eeuw worden er ter fundering palen in de grond geslagen tot in die zandlaag. De koppen van de palen vormden dan een stevige ondergrond waarop de fundering van een huis kon worden gelegd.

Eigenlijk is er sindsdien niet veel veranderd. Alleen zijn de palen niet meer van hout maar meestal van beton, en heit men nu vaak tot op de tweede zandlaag die op zo'n 18 meter diep ligt.

Dat dit systeem van funderen helaas niet altijd huizen opleverde die tot in de eeuwigheid stevig blijven staan wordt alras duidelijk bij de aanblik van al die scheve en gestutte huizen in de binnenstad. En dit ondanks het feit dat het stadsbestuur al sinds 1503 toezicht houdt op de kwaliteit van de funderingen.

Voor het paleis op de Dam, met zijn 13657 palen zit het wel goed. (Op school leerde ik via een ezelsbruggetje dat het er 13659 waren, maar in het recente verleden zijn er 2 palen uit de grond gehaald voor onderzoek naar de kwaliteit van de fundering.) Maar bij menig huis is gesmokkeld met de lengte van de palen, de dikte van de palen, of het aantal. Ook het wegrotten van de palen is trouwens vaak een reden van verzakking. En daarnaast wil een huis nog wel eens wegzakken omdat er later etages bovenop zijn gebouwd, waarmee geen rekening was gehouden tijdens het ontwerp. Dit laatste komt met name in de Jordaan nogal eens voor.
En uiteraard de hoekhuizen; deze zijn extra vatbaar voor scheef zakken. Immers omdat er een neerwaartse èn een zijwaartse druk wordt uitgeoefend, wijken de muren van die huizen zeer vaak naar buiten uit.
Overigens komen scheve huizen in de hele binnenstad voor; ook langs de 'dure' grachten. Je hoeft dan ook niet lang te zoeken naar markante voorbeelden. Hier zomaar wat voorbeelden van scheve huizen: op de Singel , Prinsengracht en Reguliersgracht .


De scheve huizen - Vraag 7.1

Terwijl het linker huis rechts ietwat naar beneden zakt, en het rechter huis aan de linkerkant wegzakt, staat het huis in het midden er zo op het eerste oog redelijk bij. Het lijkt derhalve dat het middelste huis als geheel is weggezakt. Misschien te weinig palen of te korte palen gebruikt bij het heien. Onkunde of bezuinigen?
De steunbalken met bloembakken links en de blauw geschilderde steunbalken rechts doen vermoeden dat deze situatie al lang zo is; en voorlopig ook wel zo zal blijven.
Op welke gracht staan deze huizen?
Klik hier of op de foto voor een groter beeld.
Tip: in het scheve huis rechts zit al heel lang een restaurant voor kinderen. D.w.z. er wordt gekookt door kinderen. Bijvoorbeeld je eigen koters en vriendjes en vriendinnetjes. Aanbevolen!

Nieuwe Keizersgracht, bij de Weesperstraat
Oudezijds Achterburgwal, bij Rusland
Singel, bij de Stromarkt
Spui, vlakbij de Voetboogstraat
Geen idee!

(Tot nu toe heeft 79% van de deelnemers deze vraag goed beantwoord.)


De scheve huizen - Vraag 7.2

Dit witte huis is behoorlijk scheef. Toch is zijn buurman, het poortje, aanzienlijk bekender. De gevelsteen in het poortje bevat een bril, zijnde het huismerk van de instelling erachter, en, naar men zegt, symbool van de ouderdom.

Waar bevindt zich dit m.i. disharmonierende stel?

Het Beurspoortje aan de Kloveniersburgwal
Oudezijds Achterburgwal - de Oudemanhuispoort
Nieuwezijds Voorburgwal - ingang Pijlsteeg
Nieuwezijds Voorburgwal - ingang Spinhuissteeg
Geen idee!
Klik hier, of op de foto voor een groter beeld.

(Tot nu toe heeft 58% van de deelnemers deze vraag goed beantwoord.)


De scheve huizen - Vraag 7.3

Het scheve pand op nummer 60 lijkt het niet lang meer te maken. Op meerdere plaatsen is het gestut.
Gezien het smalle huis op nummer 58 had deze foto overigens met even veel recht in een andere sectie kunnen verschijnen.
Lastig te herkennen waar het is? Als je de foto goed bekijkt kun je toch een belangrijk aanknopingspunt vinden; huizen die dermate schuin naar achteren weglopen tref je maar op één gracht aan. (We komen daar op terug bij vraag 10.3.)
Op welke gracht bevindt zich dit pand?

Oudezijds Actergracht
Oude Schans
Prinsengracht
Zwanenburgwal
Geen idee!
Klik hier, of op de foto voor een groter beeld.

(Tot nu toe heeft 50% van de deelnemers deze vraag goed beantwoord.)


De scheve huizen - Vraag 7.4

Langs de grachten lopend (en niet alleen daar) zie je opvallend veel huizen waarvan de gevel voorover lijkt te vallen. In eerste instantie denk je aan verzakking en slechte bouw. Maar dat is niet de reden; het voorover bouwen van gevels is een tijd lang bij 'stadskeur voorgeschreven en geregeld' geweest! Er is ook een term voor: "op vlucht bouwen". Er was zelfs een vast voorschrift hoeveel er voorover gebouwd moest worden. En bij hoekhuizen moesten beide gevels op vlucht gebouwd worden. Waarom werd er zo gebouwd? Dit is typisch genoeg niet meer met zekerheid bekend. Er zijn meerdere verklaringen bedacht: het was tegen inwatering van regen, het hijsen wordt hierdoor vergemakkelijkt, of het was slechts om esthetische redenen.
Tot eind 18e eeuw is dit 'op vlucht' bouwen iets vanzelfsprekend geweest. Daarna is het gebruik teloor gegaan. Reden is dat tijdens de Franse overheersing, begin 19e eeuw, de gilden opgeheven zijn. Het was toen niet langer nodig een gedegen vakopleiding te volgen om tot een gilde toegelaten te worden. Dit heeft geleid tot een inzinking van de bouwkunst en een verdwijnen van de eeuwenoude richtlijnen.

Waar is deze foto genomen?
Brouwersgracht, met de brug over de Herengracht
Raamgracht, met de brug over de Prinsengracht
Reguliersgracht, met de brug over de Keizersgracht
Groenburgwal, met de brug over de Keizersgracht
Geen idee!

Klik hier, of op de foto voor een groter beeld.

Tot nu toe heeft slechts 9% van de deelnemers deze vraag goed beantwoord. Daarom nog maar een foto van dezelfde gracht.


8. DE WINKELS - 4 VRAGEN

Met name op de hoofdgrachten vind je veel kantoren. Daarnaast vind je overal langs de grachten bedrijven en bedrijfjes. Winkels daarentegen zijn er opvallend weinig. Slechts hier en daar een winkel, vaak op een hoek. Meestal is dat dan een nering in oude spullen, boeken, curiosa, spulletjes uit oma's uit, en dergelijke.

Hier 4 van zulke winkels.


De winkels - Vraag 8.1

Als je een apart kado zoekt dan vind je in deze winkel vast wel iets van je gading. Zo trof ik er, toen ik de foto nam, een groot plastic spaarvarken in de vorm van een spaarzaam geklede serveerster. En een leeuw in een halve bol gevuld met water. Als je die flink schudt staat de leeuw plots in een sneeuwbui. Liever een giraffe in de sneeuw in plaats van een leeuw? Kan ook. Verder foeilelijke kunstbloemen. Twee parkieten, tezamen een peper en zoutstel. Een dinosaurus als lamp. En nog veel meer. Zie maar.
Hoewel de houten winkelpui anders doet vermoeden is het pand uit plusminus 1915. Waar is deze winkel? Hieronder een foto genomen van de overzijde van de gracht.

Elandsgracht, hoek Rozengracht
Passerdersgracht, bij de Passeerdersstraat
Prinsengracht, hoek Laurierstraat
Kloveniersburgwal, hoek Rusland
Geen idee!

Op het kleine beeld is het misschien moeilijk te herkennen, maar als je hier klikt, of op de foto, dan krijg je een grotere afbeelding.

(Tot nu toe heeft 46% van de deelnemers deze vraag goed beantwoord.)


De winkels - Vraag 8.2

In deze winkel een ruim aanbod van grammofoonplaten uit de jaren 70. En singletjes. En verder heel veel boeken. Alles voor lage prijzen, maar het aanbod is dienovereenkomstig.
Verder in de etalage een paar 'Viewmasters', met bijbehorende ronde schijven, voor 3D visualisatie. (Worden die nog nieuw verkocht?) En ten slotte staat er een 60 cm grote clown (op de grote foto vaag te zien), waarop een 'redelijk bod' gevraagd wordt.
Waar bevindt zich deze winkel?

Klik hier, of op de foto voor een groter beeld.
Klik hier voor een foto met wat meer van de omgeving.


Bloemgracht, hoek Lijnbaansgracht
Lindengracht, hoek Palmgracht
Reguliersgracht, hoek Egelantiersgracht
Rozengracht, hoek Looiersgracht
Geen idee!

Hint: Op de tweede foto wordt een beeld getoond dat op zo'n 50 meter staat van waar de eerste foto is genomen, en dat te zien is als je je omdraait. Wie de maker van het beeld is is niet bekend; op een ochtend stond het er plotseling....

P.S. December 95 - De winkel blijkt niet meer in het pand te zitten! Die Mick Jagger poster en de dozen met boeken zijn er dus niet meer; de pui is echter nog onveranderd.
Volgens een berichtje in 'Ons Amsterdam' van november was een huurverhoging van f.500 naar f.1800 niet meer op te brengen voor de exploitant. Hij heeft de huur per 30 september 1995 op moeten zeggen.
Voor de galerie die er nu is gevestigd is de huur blijkbaar geen probleem ...

(Tot nu toe heeft 50% van de deelnemers deze vraag goed beantwoord.)


De winkels - Vraag 8.3


Deze winkel is o.a. gespecialiseerd in oude lampen, maar ook in verchroomde badkamer artikelen. Oude wasbakken en wasbakjes in allerlei maten; handdoekenrekjes; een zeephouder met spijltjes voor fl 25,- (afgebladderd chroom - had ik zelf allang weggegooid!).
Ook een (nieuwe) US-mail box, met zo'n flapje dat de postbode omhoog doet als er post is (fl 65,-).
Klik hier voor een etalage foto met een deel van de lampen collectie.

Op de hoek van welke gracht en welk straatje bevindt zich deze winkel?

Hoek Elandsgracht en Looiersgracht
Hoek Leliegracht en Lange Leliedwarsstraat
Hoek Looiersstraat en Prinsengracht
Hoek Prinsengracht en Runstraat
Geen idee!
Klik hier, of op de foto voor een groter beeld.

(Tot nu toe heeft 78% van de deelnemers deze vraag goed beantwoord.)


De winkels - Vraag 8.4

Deze rommelwinkel is vooral gespecialiseerd in Amerikaanse spullen. Zoals (te) oude Amerikaanse koelkasten: bijv. een General Electric die fl 1650 moet kosten, en waar je wel de ruimte voor moet hebben. En verder heeft men hier een aantal jukeboxen te koop: een Wurlitzer 750E met originele plastics voor fl 16.500. Of een recentere Wurlitzer 2100 voor fl 9000. Is compleet met boekjes, maar moet wel opnieuw verchroomd worden. En verder hebben ze te koop twee opgezette vissen, een neon met stierrijdende cowboy, en een 2 meter lange vliegtuigpropellor.

Waar bevindt zich deze winkel?

Grimburgwal, vlakbij afvaart redery Kooy
Rokin, vlakbij het standbeeld van koningin Whilhelmina
Prinsengracht tussen openbare bieb en de winkel uit de vorige vraag
Oude Schans, naast ingang metrostation
Geen idee!
Klik hier, of op de foto voor een groter beeld.

(Tot nu toe heeft 71% van de deelnemers deze vraag goed beantwoord.)


9. DE CAFÉS - 4 VRAGEN

De gezelligheid in de Amsterdamse bruine cafés is een begrip. Toch zitten cafébezoekers in de zomer liever buiten op een terrasje. Dus zodra het zonnetje schijnt en de temperatuur het toelaat zet menige kroegbaas zijn stoelen buiten.
Dit toegenomen gebruik van de openbare weg als uitbreiding van horecagelegenheden wordt niet door iedereen gewaardeerd. Met name niet door de omwonenden. Die dan weer de politie bellen. Die dan weer een bekeuring komt uitdelen. Sommige caféeigenaren proberen dit te voorkomen door een bord op te hangen met het verzoek aan de clientele om zich aan bepaalde regels te houden. Maar of dat helpt...

De cafés - Vraag 9.1

Doordat de foto contrastrijk is, is het hier wat moeilijk te zien, maar als je hier klikt, of op de foto, zul je zien dat dit café een eigen aanlegsteigertje heeft. Waar vaak gebruik van wordt gemaakt. Zeker in het weekend, zoals hier op zondagmiddag door de roeivereniging.
Overigens heb ik hier nog nooit een waterfiets zien aanleggen, hoewel heel wat toeristen zich daarmee verplaatsen op de grachten. Zal wel komen door het tarief voor een waterfiets; vanaf fl 19,00 per uur.
Waar ligt dit café, dat overigens een schitterend interieur heeft?

In de Jordaan, aan de Egelantiersgracht
In de Jordaan, aan de Oude gracht
Bij het Rembrandtplein, aan de Reguliersgracht
Niet ver van het nieuwe stadhuis, aan de Zwanenburgwal
Geen idee!

(Tot nu toe heeft 55% van de deelnemers deze vraag goed beantwoord.)


De cafés - Vraag 9.2

Bij de aanleg van de kades op deze foto heeft men waarschijnlijk nooit gedacht dat die ooit nog eens als terras voor een café gebruikt zouden worden.
De getoonde versmalling is nog een overblijfsel van een oud sluisje, dat onderdeel was van het eerder ter sprake gekomen systeem van waterverversing. Vroeger was het waternivo in de gracht achter de sluis, de Prinsengracht, lager dan in de gracht op de voorgrond.

Ook hier geldt dat, door die lommerrijke bomen, het plaatje niet erg duidelijk is. Klik daarom hier, of op de foto voor een groter beeld.

Op welke gracht ligt dit terras?

Lauriergracht
Looiersgracht
Rozengracht
Leliegracht
Geen idee!

(Tot nu toe heeft 48% van de deelnemers deze vraag goed beantwoord.)


De cafés - Vraag 9.3

Dit café bevindt zich in een gebouw van eind 18de eeuw, waarin oorspronkelijk het 'Bureau voor Handelsinlichtingen' zat. Dit verklaart die fraaie spreuken op de gevel: ''De cost gaet voor de baet uyt'', ''Ick waec' en 'Omnibus idem' (voor allen hetzelfde).

Het witte gebouw rechts op de achtergrond is het oude 'Accijnshuis'. Hier moesten vroeger de invoerrechten voor graan, bier, wijn, etc betaald worden. Het is gebouwd in 1638, en later verhoogd met een extra verdieping. Op de foto is het niet goed te zien, maar het staat er zeer vervallen bij. Restauratie is alleszins gewettigd.
Vroeger bevond zich hier overigens een brug; een van de oudste en eerste van Amsterdam.
Waar bevindt zich dit café?

Damrak, bij de beurs van Berlage
Oudezijds Voorburgwal, bij de Sint Nicolaaskerk
Rokin, bij de Munttoren
Spui, met op de achtergrond de Westertoren
Geen idee!
Klik hier, of op de foto voor een groter beeld.

(Tot nu toe heeft 69% van de deelnemers deze vraag goed beantwoord.)


De cafés - Vraag 9.4


In tegenstelling tot de drie andere terrasjes ligt dit café niet direct in een toeristen route. Het wordt dan ook meer door buurtbewoners bezocht. Volgens een bord aan de gevel is hier een ''Oud Hollandse Bier en Genevertapperij Sinds 1877''.
Waar bevindt zich dit café?
Klik hier, of op de foto voor een groter beeld, en klik hier voor een foto van het café genomen uit een andere hoek.

Leliegracht bij het Raamplein
Prinsengracht bij het Amstelveld
Oudezijds Voorburgwal bij de Oudekerk
Keizersgracht bij de Noordermarkt
Geen idee!

Hint: Met name op maandagmorgen is het hier aardig druk, omdat er dan markt is op het plein naast het café.

(Tot nu toe heeft 55% van de deelnemers deze vraag goed beantwoord.)


10. DE HALVE MAAN - 4 VRAGEN

In de 17e eeuw werden de stadsuitbreidingen groots aangepakt. Twee grote breidingen vergrootten de oppervlakte van Amsterdam met maar liefst een faktor vier! In een concentrische vorm werden rond het hart van de stad de Prinsen-, Keizers- en Herengracht gegraven. Hierbij ontstond de karakteristieke halve maan vorm, of waaiervorm. Deze uitbreidingen geschiedden dan ook onder leiding van 'echte' planologen, zijnde toendertijd de stadstimmerlieden en de landmeters. Met name stadstimmerman Staes is hiervoor verantwoordelijk.

Opvallend is dat je, als je langs die grachten loopt, weinig van die ronding in de hoofd-grachten merkt; de rooilijn is overal kaarsrecht. Slechts op een paar punten zit er een 'knik' in de gracht. En meestal is dat dan bij een zijstraat of zijgracht, waar het minder opvalt. Die rechte stukken zijn zo aangelegd om het varen te vergemakkelijken.


De halve maan - Vraag 10.1

Dit blok van drie panden staat op een van de weinige punten waar de rooilijn duidelijk een knik maakt. Op de foto is dat vooral te zien bij de daken. De bijna identieke panden zijn gebouwd in de 18e eeuw. De daken (type 'lijstgevel') zijn van het begin van de 19e eeuw.
De foto is alweer achterhaald; de gevel van het rechterpand is onlangs schoongemaakt. Hierbij is de zwarte laag er afgehaald. Vroeger hadden huizen vaak een zwarte gevel, omdat ze, ter bescherming, waren ingesmeerd met lijnolie.
Waar staan deze panden? Klik hier of op de foto voor een groter beeld.
De gevel rechts (nog net iets van zichtbaar) is deel van een groot pand en is nieuwbouw uit 1925, met z.g. Amsterdamse School kenmerken.

Herengracht, bij de Leliegracht
Prinsengracht, bij de Raamstraat
Singel, bij de Berenstraat
Vijzelgracht, bij de Leidsedwarsstraat
Geen idee!

(Tot nu toe heeft 30% van de deelnemers deze vraag goed beantwoord.)


De halve maan - Vraag 10.2

Waar ook duidelijk een knik in de rooilijn is te zien is bij dit fraaie 'dubbel huis'. Vooral op de rechter foto is te zien dat de gevel van het huis met de rode luiken niet in een rechte lijn staat. Het rechterhuis is daardoor iets groter dan het linker. Tijdens het ontwerp heeft men nog overwogen om twee knikken in de gevel te bouwen, om zo de symmetrie te behouden. Maar dit plan is van tafel verdwenen.
Het dubbel huis, gebouwd omstreeks 1618, is voorzien van een gezamenlijke trapgevel. Het geheel is gebouwd door de zoon van Hendrick de Keyser voor een uit Delft afkomstige bierbrouwer, Willem van de Heuvel, die zijn naam veranderde in Guillelmo Bartolotti (klonk beter!). Latere bewoners waren van beroep o.a. schepen, advocaat, walvisreder, graankoopman of burgemeester.
De panden zijn recentelijk gerestaureerd. In de gereconstrueerde top is te zien wanneer dit gebeurd is. Tegenwoordig is er een museum in dit dubbele pand gevestigd: het theatermuseum.
Waar staat dit dubbel huis?
Voor een groter beeld van de foto's klik hier voor de linker of hier voor de rechter of op een van beide foto's.

Herengracht, niet ver van de Raadhuisstraat
Keizersgracht, niet ver van de Leidsegracht
Prinsengracht, vlakbij de Lauriergracht
Singel, vlakbij de Treeftsteeg
Geen idee!

(Tot nu toe heeft 33% van de deelnemers deze vraag goed beantwoord.)


De halve maan - Vraag 10.3

Al vrij snel na de uitbreiding met de hoofdgrachten bleek dat dat niet genoeg was om de grote toeloop van vreemdelingen op te vangen. Het lag voor de hand om het aanliggende gebied hiervoor te gaan gebruiken. Dit resulteerde in het stadsdeel dat aanvankelijk 'het Nieuwe Werck' genoemd werd, en tegenwoordig de Jordaan heet. (Over de herkomst van de naam 'Jordaan' bestaan meerdere theorieën. Voor meer informatie klik hier.)
Bij de aanleg van die wijk heeft men een snellere en gemakkelijkere weg gekozen dan bij de grachtengordel; men is bij de planning domweg uitgegaan van de ligging van reeds van oudsher aanwezige sloten en paden, o.a. omdat daarlangs al veel bedrijfjes en huizen stonden. Zo werd het Plempenpad de Rozengracht, en het Kaatsbaanpad de Lauriergracht.
Dit leidde er wel toe dat er nergens goede, doorgaande verbindingen tussen de nieuwe wijk en de grachtengordel kwamen. En dit is nog altijd het geval; kijk maar eens op een plattegrond van Amsterdam hoe raar op sommige plaatsen die verbindingen lopen tussen de grachtengordel en de Jordaan. Alleen bij de (gedempte) Rozengracht is een goede doorgang. Bovendien betekende het dat er veel straten en grachten in de Jordaan schuin op de Prinsengracht uitkwamen. Aan het begin van de Prinsengracht zelfs behoorlijk schuin. En dit leidt weer tot gevels met daarachter typisch schuin weglopende huizen. Op de hoeken van de straten en grachten is goed te zien tot wat voor huizen dat geleid heeft. En ook van bovenaf is het goed te zien, zoals op de foto.
Vanwaar zijn de panden op de foto gefotografeerd?

Prinsengracht, vanuit de Openbare Bibliotheek
Prinsengracht, vanaf de Westertoren
Keizersgracht, vanaf de bovenste verdieping van warenhuis Metz (hoek Leidsestraat)
Singel, vanaf de Munttoren
Geen idee!
Klik hier of op de foto voor een groter beeld.

(Tot nu toe heeft 46% van de deelnemers deze vraag goed beantwoord.)


De halve maan - Vraag 10.4

Nog een plek waar een van de hoofdgrachten een knik maakt (ditmaal bij een zijstraat). O.a. te zien aan de ligging van het stukje kade rechtsonder in beeld. In het pand op de hoek houdt een bekend advokaat kantoor, zoals duidelijk op de gevel te lezen is. D.w.z., als je iets meer naar rechts zou staan.
Op de foto is geen enkele auto of fietser te zien. De foto is dan ook gemaakt zondagochtend vroeg...
Klik hier, of op de foto voor een groter beeld.
Waar is deze foto genomen?

Herengracht, bij de Nieuwe Spiegelstraat
Keizersgracht, bij de Westerstraat
Prinsengracht, bij de Bloemstraat
Singel bij de Torensteeg
Geen idee!

(Tot nu toe heeft 92% van de deelnemers deze vraag goed beantwoord; blijkbaar de makkelijkste vraag.)


11. DE WOONBOTEN - 4 VRAGEN

Woningnood is er zo goed als altijd geweest in Amsterdam. Wonen op een boot in de gracht is de laatste decennia, zo sinds de jaren '60, als een mogelijke oplossing gevonden. Daarvoor was het zeldzaam, zeker in de historische binnenstad. Je had wel beurtschippers die op hun boot woonden, maar die boten waren voortdurend in beweging.
De huidige statische situatie, met op sommige grachten een volledig 'dichtgeslibde' gracht, wordt door menigeen beschouwd als een plaag, gelijk de duiven op de Dam. Ze ontsieren het straatbeeld, of beter het grachtenbeeld, zo vindt men. En, bovenal, de bewoners van de duur gekochte grachten-appartementen vinden vaak dat ze het uitzicht op het water ontnemen...
Uiteraard vinden de woonbootbewoners dit alles maar onzin, en zijn een heel andere mening toegedaan.

Vaak, als er plaats is, liggen er meerdere woonboten naast elkaar; zie bijvoorbeeld de eerste foto. Er liggen uiteraard schitterende, luxe boten tussen, maar van menige boot van die plusminus 2000 woonboten verbaast het je dat ze nog drijven. De gemeente kondigde in 1995 aan de zaak te gaan regulieren, o.a. door een verplichte registratie in te voeren, en door illegale (en dat zijn zo'n 90) woonboten te verwijderen. Volgens de nota ``Amsterdam te water 1995'' moesten alle schepen die er na de laatste gedoogronde in 1984 bij zijn gekomen, verdwijnen. Ook moeten vlotten die als terras worden gebruikt, verwijderd worden. Bovendien moeten de schepen op een afstand van 2 meter van elkaar komen te liggen, en niet te dicht bij historische bruggen.
Maar om dit alles te regelen onder Amsterdammers, dat is zeer lastig. Inmiddels zijn we een aantal jaren verder en is er niet veel veranderd.

Als je je eens een idee wilt vormen hoe het is op zo'n woonboot: er is sinds augustus 1997 een heus woonbootmuseum! Deze museumwoonboot ligt tegenover Prinsengracht 296, ter hoogte van de Elandsgracht. Tel: 020-4270750. Open: alle dagen behalve maandag van 10 tot 17 uur. Entree fl. 3,75 (althans, in 1998).

En verder: zie de woonboten pagina van Jurjen Heeck.


De woonboten - Vraag 11.1

Een van de grachten met relatief een zeer groot aantal woonboten is hier zichtbaar. Op menige plaats wel drie rijen naast elkaar.
Waarschijnlijk wordt het hier mede gedoogd omdat deze gracht niet echt in een toeristenbuurt ligt.
Klik hier, of op de foto voor een groter beeld.
Waar liggen deze woonboten?

Kloveniersburgwal. Op de achtergrond de Onze Lieve Vrouwe kerk
Kromme Waal. Op de achtergrond de Schreierstoren
Oude Waal. Op de achtergrond de St. Nicolaaskerk
Singel. Op de achtergrond de ronde Lutherse kerk
Geen idee!

(Tot nu toe heeft 66% van de deelnemers deze vraag goed beantwoord.)


De woonboten - Vraag 11.2

Het lijkt op de foto alsof de rondvaartboot nog maar net tussen de woonboten door kan varen. Tijdens iedere rondvaarttocht wordt het onderwerp 'woonboot' uitgebreid behandeld: het hoge aantal, en de vermeende problemen en overlast.
Ook de z.g. "Poeseboot" komt vaak ter sprake. Een woonboot ingericht als drijvend asyl voor thuisloze katten. Bezoek is mogelijk: dagelijks van 1 tot 3 uur. Die ''Stighting de Poezenboot'', zoals het naambordje zegt, is op deze foto niet zichtbaar, maar wel een Amsterdamse toren.
Welke gracht zien we hier?

Binnen Amstel
Geldersekade
Singel
Lijnbaansgracht
Geen idee!
Klik hier, of op de foto voor een groter beeld.

(Tot nu toe heeft 53% van de deelnemers deze vraag goed beantwoord.)


De woonboten - Vraag 11.3

Dat een woonboot niet automatisch betekent dat je geen tuin hebt wordt hier aangetoond. Bij droogte hoef je in ieder geval niet ver te lopen voor een emmertje water.
Het pand op de achtergrond is nu nog een wat verouderd verzorgingshuis, en wordt daarom dan ook binnenkort verbouwd tot een gebouw met luxe koopappartementen...

Waar liggen de woonboten?

Amstel, bij brug over de Nieuwe Keizersgracht
Hoek Binnen Amstel, Zwanenburgwal
Hoek Uilenburggracht, Oude Schans
Singelgracht, met brug over de Amstel
Geen idee!
Klik hier, of op de foto voor een groter beeld.

(Tot nu toe heeft 73% van de deelnemers deze vraag goed beantwoord.)


De woonboten - Vraag 11.4

Langs de grachten in de binnenstad staan veel bomen; de gracht op deze foto is geen uitzondering. Meestal zijn dat iepen.
Begin deze eeuw werd de iepziekte ontdekt. Aanvankelijk werden aangetaste bomen vervangen door nieuwe iepen. In 1949 bedacht de gemeente dat het beter was om ze te vervangen door linden. Dit tegen de zin van menige Amsterdammer. "De linden missen de fijnheid, gratie en zwierigheid van de iep", schreef Het Parool. Verder trekken linden bladluizen aan die de auto's besmeuren. En dat kan natuurlijk niet.
Men begon op de Keizersgracht met het vervangen van zieke iepen door linden. Met name aan het eind van deze gracht, tussen Amstel en Leidsestraat staan daarom nu veel linden.
Na al de klachten draaide de gemeente, die toen nog van alles deed om de automobilist te plezieren, het besluit terug. Dit mede omdat inmiddels meer resistente iepsoorten waren ontwikkeld.

De foto is niet op de Keizersgracht gemaakt, dus geen linden derhalve. De bomen op deze foto zijn iepen en essen. Waar is deze foto gemaakt?

Amstelveld / Prinsengracht
Hekelveld / Singel
Nieuwmarkt / Herengracht
Noordermarkt / Prinsengracht
Geen idee!
Klik hier, of op de foto voor een groter beeld.

(Tot nu toe heeft 73% van de deelnemers deze vraag goed beantwoord.)


12. EN TEN SLOTTE ... - DE LAATSTE 3 VRAGEN

Je bent er bijna. Ter afsluiting nog 3 vragen over een paar typisch Amsterdamse zaken.

Diversen - stoepen - Vraag 12.1


Bijna alle huizen in de binnenstad hebben een kelder. Huizen werden altijd zo gebouwd dat die kelder net boven het hoge grondwater peil kwam te liggen. Zodoende kwam de bel-etage vaak hoger te liggen dan het straatniveau. En om daar te komen moest er een stoep aan het huis gebouwd worden. Meestal werden die stoepen, om geen kostbare ruimte te verliezen, buiten aan de gevel gebouwd. Naast het trapje naar de kelder.
Op de foto zomaar wat stoepen, aan een net nieuw bestrate gracht. Vraag is, waar staan deze stoepetjes?
Klik hier of op de foto voor een groter beeld.

Begin Leidsegracht, hoek Herengracht
Naast de Schreierstoren
Passeerdersgracht, bij de Spiegelgracht
Uilenburgergracht, hoek Oosterkade
Geen idee

Inderdaad, lastig te herkennen waar het is. Daarom is hier een foto die vanaf dezelfde plek is genomen, echter in een andere richting.
Op die foto zien we de R.K. Krijtberg kerk.

(Tot nu toe heeft 54% van de deelnemers deze vraag goed beantwoord.)


Diversen - pothuizen - Vraag 12.2

Menig huis in de binnenstad heeft een uitbouwsel ter hoogte van de kelderverdieping. Zo'n uitbouwsel wordt een pothuis genoemd; hierin was de keuken met de potten en pannen. In de 16e eeuw is vastgelegd dat pothuizen niet hoger dan 1,70 meter en niet dieper dan ongeveer 1,15 meter mochten zijn.
Een mooi voorbeeld van een pothuis is op deze foto te zien. Het huis heeft er zelfs twee: rechts een open pothuis, en links een gesloten pothuis dat alleen van binnen uit te bereiken is.
Wattjes zegt in zijn fotoboek uit 1942 over de ondergevel op deze foto: "Men ziet hier duidelijk de gesneden koppen der doorstekende balken waarop deze zijgevel overkraagd is, het pothuis met getoogde verhoging voor een deurtje, het fries met de drie gevelstenen, de hooge stoep die op typische wijze bij een tweede pothuis aansluit, en de gave 18de eeuwse onderpui."
Ik had het zelf niet mooier kunnen zeggen.

Het huis is ook zichtbaar op deze foto, waarop meer van de omgeving te zien is. Waar bevindt zich dit pand?

Hoek Egelantiersgracht, Leliedwarsstraat
Hoek Herengracht, Korstjespoortsteeg
Hoek Nieuwezijds Voorburgwal, Molensteeg
Hoek Oude Waal, Montelbaanstraat
Geen idee
Klik hier, of op de foto voor een groter beeld.

(Tot nu toe heeft 40% van de deelnemers deze vraag goed beantwoord.)


Diversen - de watertrap - vraag 12.3

Op bijgaande foto zien we (weliswaar vaag) de enig overgebleven watertrap in Amsterdam. Vroeger had Amsterdam meerdere straatjes die op een gracht doodliepen. Aan het eind van zo'n straat was dan meestal een stenen trapje om bij de boten op het water te komen. Nu is er dus nog maar één.
De trap kan nu moeilijk gebruikt kunnen worden voor zijn oorspronkelijke functie; een horeca exploitant heeft de trap min of meer geïntegreerd in zijn terras voor de deur.

Waar bevindt zich deze watertrap?

Damrak, einde Guldenhandsteeg
Geldersekade, einde Walsteeg
Oudeturfmarkt, einde Draagsterpad
Oudezijds Achterburgwal, einde Spooksteeg
Geen idee
Klik hier, voor een groter beeld.
Klik hier voor een foto met iets meer van de omgeving.

(Tot nu toe heeft 56% van de deelnemers deze vraag goed beantwoord.)


Dat waren de vragen

Dat was 't. Hopenlijk is het niet al te moeilijk. Alle foto's zijn gemaakt in de binnenstad. Hiertoe reken ik vandaag het gebied binnen de Singelgracht, Haarlemmerhouttuinen, Prins Hendrikkade en Hoogte Kadijk. Alle foto's zijn gemaakt op, aan of aan een gracht of kade. Dus als je op je fiets stapt en al de grachten, samen zo'n 40 kilometer (schat ik), langs fietst kom je alle afbeeldingen tegen en kun je alle vragen zo oplossen ...

Klaar? Voordat we je antwoorden controleren, graag nog het volgende invullen ('t hoeft niet...).
Mijn leeftijd is:
Ik woon in Amsterdam: Ja Nee

Ga voor de antwoorden, en het aantal dat jij goed hebt, naar de volgende pagina:
Een andere optie is:


Foto's en Literatuur

Alle kleurenfoto's bij de vragen zijn door mij gemaakt (kun je wel zien, wou je zeggen...). Voor de tekst echter heb ik regelmatig anderen moeten raadplegen. Er zijn veel boeken over Amsterdam verschenen, ieder met een eigen invalshoek. Voor wat titels zie de referentielijst .

Die paar z/w foto's komen uit `Wattjes' en `Steussy'.


Voor vragen, commentaar, op- en aanmerkingen, verdere informatie, suggesties ter verbetering, etc, email naar: behr@xs4all.nl

Als je netscape gebruikt kun je ook mail versturen via onderstaand window:

Onderwerp:
Je naam:
Email adres: