1. De grachten - 4 vragen

In 1975 vierde Amsterdam zijn 700-jarig bestaan. Inderdaad, reeds in de dertiende eeuw is er sprake van handel aan de monding van de Amstel. Zo ongeveer waar nu de Nieuwendijk is.

De geschiedenis van Amsterdam kenmerkt zich door uitbreidingen. Deze uitbreidingen zijn, vooral in de eerste eeuwen, gepaard gegaan met het graven van grachten, waarbij de uitgegraven grond gebruikt werd om het land op te hogen. De eerste grachten waren met name ter verdediging, maar al gauw dienden ze vooral voor het transport van goederen.

Het grachtenwater was aanvankelijk helder, en zelfs goed genoeg om bier mee te brouwen! Maar het bleek alras gemakkelijk om de grachten te gebruiken voor het lozen van al het afval, inclusief uitwerpselen. Zomers was het in vroegere tijden dan ook vaak niet uit te houden in de stad vanwege de stank. De welgestelden trokken dan naar hun huis buiten de stad aan de Amstel. Pas aan het eind van de 17e eeuw kwam daar enige verbetering in, na de aanleg van sluizen waarmee men het grachtenwater kon spuien.
De kwaliteit van het grachtenwater is nog altijd niet goed genoeg om in te zwemmen, laat staan te drinken, maar vissen houden het er zo te zien nog wel in uit (10 voorntjes op een ochtend).

Amsterdam heeft nu tientallen kilometers aan grachten. Sinds 1856 zijn er zo'n 20 grachten gedempt. Dit gebeurde hoofdzakelijk ter bevordering van het verkeer ter land. Vooral rond de eeuwwisseling is er helaas door een al te voortvarend gemeentebestuur een behoorlijk aantal grachten gedempt. Vaak zonder dat dat echt noodzakelijk was.
Met name de 'gegoede' burgerij mopperde steeds luider tegen het onnodig dempen. Toen in 1901 weer een gracht, de Reguliersgracht, dichtgegooid dreigde te worden, begon een van de bewoners van die gracht een succesvolle protest aktie. Na een aantal openbare discussies werd besloten om de gracht niet te dempen, ja zelfs om helemaal geen grachten meer te dempen. Het is achteraf onvoorstelbaar, als je de Reguliersgracht ziet, dat er lieden waren die vonden dat die gracht wel gedempt kon worden...
Af en toe wordt er geopperd om gedempte grachten weer open te graven. Misschien gebeurt dat ooit nog eens, als het verkeer in de binnenstad werkelijk aan banden is gelegd.
Hier een z/w foto van de Rozengracht tijdens de demping.

De eerste vragen:


De grachten - Vraag 1.1

Drie bruggen zien we hier achter elkaar, over een statige, brede gracht. Bij de aanleg van de grachtengordel heeft men nog even overwogen om waar nu deze gracht ligt, een brede boulevard aan te leggen! Echter, de eisen van handel en verkeer wonnen het toendertijd.
Opvallend is de afwezigheid van woonboten in dit gedeelte van deze gracht. Zal wel te maken hebben met het nivo van de bewoners en de kantoren langs dit stuk gracht. Het gebouw in de verte, met dat typische, groenige dak en vaag het EHLB logo, is gebouwd in 1904. Jugendstil.
Klik hier, of op de foto voor een groter beeld.

Welke gracht is dit?
Amstel richting Utrechtsestraat
Keizersgracht, vanaf Leidsegracht richting Rozengracht
Lijnbaansgracht, bij de Leliegracht richting Brouwersgracht
Singel, bij de Blauwburgwal
Geen idee!

(Tot nu toe heeft 39% van de deelnemers deze vraag goed beantwoord.)


De grachten - Vraag 1.2

Als je ooit een tocht door Amsterdam in een rondvaartboot hebt gemaakt zul je dit beeld onder een aantal Amsterdamse bruggen door wel herkennen. Op deze foto is het niet goed waar te nemen, maar als je wat lager zit (bijv. in die rondvaartboot) kun je 7 bruggen tegelijk zien. Een mooi beeld. Iedere rondvaarttocht komt hier dan ook langs, en ligt vervolgens even stil om alle toeristen een foto te laten maken. Hetgeen soms op drukke dagen tot chaotische en komische tafarelen leidt. Op de plek vanwaar deze foto is genomen staat menigeen dat altijd met genoegen te aanschouwen.
De voorste brug is uit 1722 en laatstelijk verbouwd in 1930. De vraag is: welke gracht is dit?
Klik hier voor een groter beeld.

Brouwersgracht
Leidsegracht
Leliegracht
Reguliersgracht
Geen idee
Hierboven een foto van dezelfde gracht, maar nu van de andere kant, en in een ander jaargetijde. (Klik op de foto's voor een groter beeld.)

(Tot nu toe heeft 66% van de deelnemers deze vraag goed beantwoord.)


De grachten - Vraag 1.3

Een stuk smaller, en een stuk minder chique dan de gracht in de eerste vraag. Maar niet minder typisch Amsterdams. Hier wordt nog eens duidelijk getoond waarvoor die grachten bedoeld zijn: vervoer!
Gelukkig is deze smalle, wat achteraf gelegen gracht net niet ten offer gevallen aan de destructieve plannen ten tijde van de aanleg van dat metro-lijntje. Opvallend zijn de, voor Amsterdamse begrippen, extreem hoge wallekanten.
Welke gracht zien we op deze foto? Klik hier, of op de foto voor een groter beeld.
De Nieuwe Brouwersgracht
De Oude Schans
De Kromboomsloot, niet ver van het Waterlooplein
De Korte Leliegracht, bij het Leidseplein
Geen idee!

(Tot nu toe heeft 69% van de deelnemers deze vraag goed beantwoord.)


De grachten - Vraag 1.4

Altijd aardige foto's zijn te maken op de plaatsen waar twee grachten elkaar kruisen, met meerdere bruggen op één foto. Zoals bijvoorbeeld de kruising Keizersgracht en Reguliersgracht. In iedere VVV-folder over Amsterdam is wel zo'n foto aanwezig. Meest gefotografeerde is volgens mij de kruising Leidsegracht en Prinsengracht, met op de hoek bruin café 'Pieper'.

De grachtenkruising op de foto is iets ouder dan laatstgenoemde kruising. Het 17e eeuwse witte huisje op de hoek, dat voorover lijkt te vallen, kreeg in de 19e eeuw een z.g. ojiefgeveltje. Een geveltype dat in Amsterdam nauwelijks voorkomt.
Vraag is: welke twee grachten zien we hier kruizen?

kruising Herengracht en Reguliersgracht
kruising Keizersgracht en Leliegracht
kruising Prinsengracht en Reguliersgracht
kruising Singel en Blauwburgwal
Geen idee

Klik hier of op de foto voor een groter beeld.

Hint: Als je je omdraait op de plek waar de foto is genomen, kijk je tegen dit gebouw aan, dat we al kennen uit vraag 1.1.

(Tot nu toe heeft 42% van de deelnemers deze vraag goed beantwoord.)


  Ga naar de pagina met de antwoorden
  Ga naar sectie 2 - De bruggen
  Ga terug naar intro pagina