7. De scheve panden - 4 vragen

"Amsterdam is gebouwd op palen." Dat moet ook wel want anders zouden alle gebouwen wegzakken in de drassige bodem. Immers de grond bestaat uit een metersdikke slappe laag van met name veen en klei. Pas op een diepte van zo'n 11 meter bevindt zich een stevige zandlaag. Al vanaf de vijftiende eeuw worden er ter fundering palen in de grond geslagen tot in die zandlaag. De koppen van de palen vormden dan een stevige ondergrond waarop de fundering van een huis kon worden gelegd.

Eigenlijk is er sindsdien niet veel veranderd. Alleen zijn de palen niet meer van hout maar meestal van beton, en heit men nu vaak tot op de tweede zandlaag die op zo'n 18 meter diep ligt.

Dat dit systeem van funderen helaas niet altijd huizen opleverde die tot in de eeuwigheid stevig blijven staan wordt alras duidelijk bij de aanblik van al die scheve en gestutte huizen in de binnenstad. En dit ondanks het feit dat het stadsbestuur al sinds 1503 toezicht houdt op de kwaliteit van de funderingen.

Voor het paleis op de Dam, met zijn 13657 palen zit het wel goed. (Op school leerde ik via een ezelsbruggetje dat het er 13659 waren, maar in het recente verleden zijn er 2 palen uit de grond gehaald voor onderzoek naar de kwaliteit van de fundering.) Maar bij menig huis is gesmokkeld met de lengte van de palen, de dikte van de palen, of het aantal. Ook het wegrotten van de palen is trouwens vaak een reden van verzakking. En daarnaast wil een huis nog wel eens wegzakken omdat er later etages bovenop zijn gebouwd, waarmee geen rekening was gehouden tijdens het ontwerp. Dit laatste komt met name in de Jordaan nogal eens voor.
En uiteraard de hoekhuizen; deze zijn extra vatbaar voor scheef zakken. Immers omdat er een neerwaartse èn een zijwaartse druk wordt uitgeoefend, wijken de muren van die huizen zeer vaak naar buiten uit.
Overigens komen scheve huizen in de hele binnenstad voor; ook langs de 'dure' grachten. Je hoeft dan ook niet lang te zoeken naar markante voorbeelden. Hier zomaar wat voorbeelden van scheve huizen: op de Singel , Prinsengracht en Reguliersgracht .


De scheve huizen - Vraag 7.1

Terwijl het linker huis rechts ietwat naar beneden zakt, en het rechter huis aan de linkerkant wegzakt, staat het huis in het midden er zo op het eerste oog redelijk bij. Het lijkt derhalve dat het middelste huis als geheel is weggezakt. Misschien te weinig palen of te korte palen gebruikt bij het heien. Onkunde of bezuinigen?
De steunbalken met bloembakken links en de blauw geschilderde steunbalken rechts doen vermoeden dat deze situatie al lang zo is; en voorlopig ook wel zo zal blijven.
Op welke gracht staan deze huizen?
Klik hier of op de foto voor een groter beeld.
Tip: in het scheve huis rechts zit al heel lang een restaurant voor kinderen. D.w.z. er wordt gekookt door kinderen. Bijvoorbeeld je eigen koters en vriendjes en vriendinnetjes. Aanbevolen!

Nieuwe Keizersgracht, bij de Weesperstraat
Oudezijds Achterburgwal, bij Rusland
Singel, bij de Stromarkt
Spui, vlakbij de Voetboogstraat
Geen idee!

(Tot nu toe heeft 79% van de deelnemers deze vraag goed beantwoord.)


De scheve huizen - Vraag 7.2

Dit witte huis is behoorlijk scheef. Toch is zijn buurman, het poortje, aanzienlijk bekender. De gevelsteen in het poortje bevat een bril, zijnde het huismerk van de instelling erachter, en, naar men zegt, symbool van de ouderdom.

Waar bevindt zich dit m.i. disharmonierende stel?

Het Beurspoortje aan de Kloveniersburgwal
Oudezijds Achterburgwal - de Oudemanhuispoort
Nieuwezijds Voorburgwal - ingang Pijlsteeg
Nieuwezijds Voorburgwal - ingang Spinhuissteeg
Geen idee!
Klik hier, of op de foto voor een groter beeld.

(Tot nu toe heeft 58% van de deelnemers deze vraag goed beantwoord.)


De scheve huizen - Vraag 7.3

Het scheve pand op nummer 60 lijkt het niet lang meer te maken. Op meerdere plaatsen is het gestut.
Gezien het smalle huis op nummer 58 had deze foto overigens met even veel recht in een andere sectie kunnen verschijnen.
Lastig te herkennen waar het is? Als je de foto goed bekijkt kun je toch een belangrijk aanknopingspunt vinden; huizen die dermate schuin naar achteren weglopen tref je maar op één gracht aan. (We komen daar op terug bij vraag 10.3.)
Op welke gracht bevindt zich dit pand?

Oudezijds Actergracht
Oude Schans
Prinsengracht
Zwanenburgwal
Geen idee!
Klik hier, of op de foto voor een groter beeld.

(Tot nu toe heeft 50% van de deelnemers deze vraag goed beantwoord.)


De scheve huizen - Vraag 7.4

Langs de grachten lopend (en niet alleen daar) zie je opvallend veel huizen waarvan de gevel voorover lijkt te vallen. In eerste instantie denk je aan verzakking en slechte bouw. Maar dat is niet de reden; het voorover bouwen van gevels is een tijd lang bij 'stadskeur voorgeschreven en geregeld' geweest! Er is ook een term voor: "op vlucht bouwen". Er was zelfs een vast voorschrift hoeveel er voorover gebouwd moest worden. En bij hoekhuizen moesten beide gevels op vlucht gebouwd worden. Waarom werd er zo gebouwd? Dit is typisch genoeg niet meer met zekerheid bekend. Er zijn meerdere verklaringen bedacht: het was tegen inwatering van regen, het hijsen wordt hierdoor vergemakkelijkt, of het was slechts om esthetische redenen.
Tot eind 18e eeuw is dit 'op vlucht' bouwen iets vanzelfsprekend geweest. Daarna is het gebruik teloor gegaan. Reden is dat tijdens de Franse overheersing, begin 19e eeuw, de gilden opgeheven zijn. Het was toen niet langer nodig een gedegen vakopleiding te volgen om tot een gilde toegelaten te worden. Dit heeft geleid tot een inzinking van de bouwkunst en een verdwijnen van de eeuwenoude richtlijnen.

Waar is deze foto genomen?
Brouwersgracht, met de brug over de Herengracht
Raamgracht, met de brug over de Prinsengracht
Reguliersgracht, met de brug over de Keizersgracht
Groenburgwal, met de brug over de Keizersgracht
Geen idee!

Klik hier, of op de foto voor een groter beeld.

Tot nu toe heeft slechts 9% van de deelnemers deze vraag goed beantwoord. Daarom nog maar een foto van dezelfde gracht.


  Ga naar sectie 8 - de winkels
  Ga terug naar intro pagina
  Ga naar de laatste pagina met de antwoorden